Emocionalna stabilnost
Svrha: Razvijanje emocionalne stabilnosti.
Problem na koji se odnosi: Teškoće u upravljanju emocijama i održavanju emocionalne ravnoteže u situacijama konflikta, stresa i negativnih stavova ili percepcija okoline.
Povezanost s mentalnim zdravljem: Emocionalna nestabilnost može dovesti do impulzivnih reakcija, međuljudskih sukoba i smanjenog samopouzdanja. Aktivnosti koje pomažu mladim osobama da regulišu svoje emocije i izgrade pozitivnu sliku o sebi su ključne za njihovo mentalno zdravlje i kvalitet međuljudskih odnosa.
Očekivana promjena: Unapređenje emocionalne kontrole, jačanje sposobnosti očuvanja emocionalne stabilnosti u izazovnim situacijama, te razvoj zdrave i uravnotežene slike o sebi.
Kontekst u kojem je pilot aktivnost sprovedena:
Aktivnost je testirana u okviru projekta MEET u Teorijskoj srednjoj školi „Meșterul Manole“ u ruralnoj zajednici Sălcuța u Republici Moldaviji, partnerskoj školi Državnog pedagoškog univerziteta „Ion Creangă“ iz Kišinjeva. Aktivnost je realizovana dva puta s dvije različite grupe mladih učesnika/ca različitih uzrasnih kategorija, uključujući učenike/ce nižih i viših razreda srednjeg obrazovanja. Obje sesije sprovedene su prema istoj strukturi aktivnosti, što je facilitatorima/cama omogućilo da posmatraju na koji način učesnici/e različitih uzrasta pristupaju izražavanju emocija i refleksiji o vlastitim iskustvima. Sesije su vodili obučeni stručnjaci/kinje iz prakse, koji su tempo diskusije i dubinu refleksije prilagođavali razvojnim karakteristikama svake grupe.
Teorijska osnova:
Emocionalna stabilnost predstavlja temeljni koncept mentalnog zdravlja i opšteg blagostanja pojedinca. Odnosi se na sposobnost upravljanja i izražavanja emocija na uravnotežen način, čak i u situacijama stresa ili sukoba. Osoba koja posjeduje emocionalnu stabilnost sposobna je nositi se s izazovima bez prepuštanja negativnim impulsima te regulisati svoje reakcije kako bi održala pozitivnu unutrašnju ravnotežu. Aktivnosti koje podstiču razvoj emocionalne stabilnosti od posebnog su značaja za mlade, naročito za one koji se suočavaju s emocionalnim teškoćama, međuljudskim konfliktima ili nedovoljno razvijenom sviješću o sebi. Vježba “4 kvadrata“ pomaže učesnicima/ama da procijene vlastite karakteristike, bolje razumiju kako ih drugi doživljavaju u različitim situacijama te prepoznaju načine na koje mogu prilagoditi svoje razmišljanje i reakcije kako bi održali zdravu emocionalnu ravnotežu.
Ciljnja grupa
- Dob: 12 – 30 godina (takođe prilagodljivo i za odrasle)
- Profil: učenici/e, NEET mladi, mladi iz ranjivih grupa, raznolike grupe (iz urbanih/ruralnih sredina, manjine);
- Kontekst: neformalno ili formalno obrazovno okruženje (obrazovne aktivnosti, radionice, treninzi)
Kontekst primjene
Mjesto primjene: škole, nevladine organizacije, centri za mlade, centri u zajednici, itd.
Vrste vještina i dimenizija koje aktivnost obuhvata:
- Socio-emocionalne vještine:: samosvijest, empatija, emocionalna samoregulacija;
- Relacijske vještine: unapređenje komunikacijskih vještina i vještina upravljanja konfliktima;
- Vještine samoregulacije: kontrola impulsa, upravljanje ljutnjom i prevladavanje frustracije;
- Vještine osviještenosti: razumijevanje načina na koji različite perspektive utiču na percepcije i reakcije, pozitivno razmišljanje i samoefikasnost;
- Lični razvoj: samorefleksija i prihvatanje emocionalne različitosti.
Opis aktivnosti – korak po korak
Crtanje 4 kvadrata: Učesnici/e se pozivaju da razmisle o svojim ličnim karakteristikama i emocionalnim reakcijama u različitim situacijama. Podstiču se da prepoznaju svoje pozitivne osobine koje cijene kod sebe, kao i osobine ili navike koje im se ne dopadaju.
Korak 1: Crtanje kvadrata
Facilitator/ica objašnjava učesnicima/ama kako da na listu papira nacrtaju veliki kvadrat i podijele ga na četiri jednaka polja (označena brojevima 1, 2, 3 i 4), odgovara na pitanja i po potrebi daje dodatna pojašnjenja. Učesnici/e slušaju upute facilitatora/ice i crtaju kvadrate prema datim instrukcijama.
Korak 2: Prepoznavanje ličnih snaga i slabosti
Facilitator/ica učesnicima dijeli listove papira i pribor za crtanje te ih poziva da u polje 1 upišu pet osobina koje cijene kod sebe, a u polje 3 pet osobina ili navika koje im se ne dopadaju. Facilitator/ica zatim navodi primjere kako bi olakšao/la razumijevanje zadatka (npr. „osobina: strpljiv/a sam“ ili „mana: previše sam impulzivan/na“). Facilitator/ica pokazuje strpljenje i empatiju te se uvjerava da su svi učesnici/e razumjeli zadatak. Učesnici/e popunjavaju polja pozitivnim i negativnim osobinama.
Korak 3: Preoblikovanje negativnih osobina u pozitivne
Facilitator/ica poziva učesnike/ce da negativne osobine koje su upisali u polje 3 preoblikuju u pozitivne formulacije. Na primjer, osobina „previše sam impulzivan/na“ može se preformulisati kao „sposoban/na sam brzo reagovati u kriznim situacijama“. Facilitator/ica podstiče učesnike/ce da razmisle o tome kako bi ih opisala osoba kojoj je iskreno stalo do njih i koja prepoznaje njihove kvalitete. Učesnici/e zatim nove formulacije upisuju u polje 2.
Korak 4: Preoblikovanje pozitivnih osobina u negativne formulacije
Facilitator/ica poziva učesnike/ice da zamisle osobu s kojom su u konfliktu ili imaju neslaganja te da osobine koje su naveli u polju 1 preoblikuju u negativne formulacije. Na primjer, osobina „strpljiv/a sam“ može se preformulisati kao „prespor/a sam u reagovanju u hitnim situacijama“.
Facilitator/ica podstiče učesnike/ice da razmisle o tome kako bi njihove pozitivne osobine mogle biti doživljene iz perspektive osobe koja ih kritikuje ili s njima nije u dobrim odnosima. Učesnici/ice zatim negativno preoblikovane formulacije upisuju u polje 4.
Korak 5: Lična refleksija i grupna diskusija
Facilitator/ica poziva učesnike/ice da prekriju polja 3 i 4 te posmatraju sadržaj polja 1 i 2. Nakon toga facilitator/ica vodi kratku diskusiju postavljajući pitanje: „Kakav utisak stičete o sebi na osnovu ovih opisa?“ ili „Kako mislite da vas drugi doživljavaju kada posmatrate ove osobine?“ Zatim se od učesnika/ica traži da prekriju polja 1 i 2 te analiziraju sadržaj polja 3 i 4. Facilitator/ica postavlja pitanje: „Šta nam govori činjenica da se iste osobine mogu posmatrati na različite načine, u zavisnosti od perspektive?“ Facilitator/ica vodi diskusiju o tome kako percepcije utiču na način na koji komuniciramo, tumačimo ponašanje drugih osoba i reagujemo u različitim situacijama, te kako možemo održati emocionalnu stabilnost u izazovnim okolnostima. Učesnici/ice aktivno učestvuju u diskusiji, dijele svoja zapažanja o promjenama u percepciji, promišljaju o vlastitom iskustvu te iznose svoje ideje, uvide i zaključke.
Potrebni materijali: listovi papira, olovke, flomasteri ili markeri za crtanje i pisanje.
Moguće prilagodbe:
- Manje ili veće grupe: Aktivnost se provodi na isti način bez obzira na veličinu grupe. Međutim, kod većih grupa može biti korisno podijeliti učesnike/ice u manje podgrupe radi lakše diskusije i aktivnijeg učešća.
- Različite uzrasne grupe: Aktivnost se može prilagoditi djeci ili adolescentima korištenjem jednostavnijeg jezika i primjera koji su bliži njihovom uzrastu i iskustvu.
- Različiti nivoi ranjivosti:
- Za učesnike/ice iz ranjivih grupa može biti korisno osigurati više vremena za ličnu refleksiju i promišljanje.
- U radu s mladima koji imaju složenija životna iskustva ili izraženije emocionalne poteškoće, važno je pažljivo pratiti emocije koje se javljaju tokom aktivnosti te facilitirati diskusiju na empatičan, podržavajući i siguran način.
Evaluacija učinka aktivnosti
| Indikator | Metoda evaluacije |
|---|---|
| Unapređenje samosvijesti i bolje prihvatanje vlastitih osobina; | Upitnik za samoprocjenu prije i nakon aktivnosti (npr. „Svjesniji/a sam načina na koji me drugi doživljavaju“ – skala od 1 do 5). |
| Veća otvorenost za sagledavanje vlastitih nedostataka iz pozitivne perspektive. | Usmene povratne informacije tokom grupne diskusije. |
Reakcije uočene tokom pilot aktivnosti:
Aktivnost je izazvala različite reakcije koje su odražavale nivo osviještenosti i emocionalne regulacije učesnika/ica. U obje grupe mnogi učenici/e pristupili su zadatku sa znatiželjom, iako su neki u početku pokazivali određenu suzdržanost kada su bili pozvani da promišljaju o svojim ličnim kvalitetama i nedostacima. Za pojedine učesnike/ice vježba je bila zanimljiva i poticajna za razmišljanje, dok je drugima bilo potrebno više vremena da otvoreno analiziraju vlastite osobine. Uočene su razlike među učesnicima/ama s različitim emocionalnim i psihološkim karakteristikama. Neki mladi pokazali su visok nivo osviještenosti te su s lakoćom prepoznavali i preoblikovali svoje osobine, dok je drugima bilo izazovnije sagledati vlastite nedostatke iz pozitivne perspektive ili kritički preispitati svoje snage. Određene razlike bile su primjetne i između mladića i djevojaka. U mnogim slučajevima djevojke su se brže uključivale u refleksivne zadatke i bile spremnije dijeliti svoja razmišljanja i lične uvide. Mladići su ponekad u početku pristupali aktivnosti s dozom humora ili davali kraće odgovore, ali su se postepeno sve više uključivali kako je diskusija odmicala. Učesnici/e iz starije uzrasne grupe češće su iznosili složenija promišljanja o tome kako percepcije utiču na emocionalnu stabilnost, dok su mlađi učesnici/e odgovarali direktnije i konkretnije, fokusirajući se na pojedinačne osobine i primjere iz svakodnevnog života.
Rizici i upozorenja:
- Izbjegavati kritiziranje, ismijavanje ili omalovažavanje učesnika/ica.
- Učešće u diskusijama je dobrovoljno.
- Aktivnost nije namijenjena radu na traumatskim iskustvima niti njihovoj obradi, već podršci razvoju emocionalne stabilnosti.
