Mothodlina e pakivake
Reslin: Aktivnost „Poruke uvažavanja“ vazdarel e kothanutnen te den thaj te len pozitivne amboldine informacie andre ande grupa, thaj kajda kerelpe dumo thaj atmosfera e maškarutne paćivaski. Prekal e ulavipe e mothodlinengo pakivako, e kothanutne gindisaren pala peskre zorja thaj dendimata, thaj andejkah vakti vi sikljon sar te prindžaren thaj te moldisaren e pozitivne kasavimata avere manušengo.
Tema saveja e aktivnost baviolpe:
E terne, uladimasa kodola save si andar dukhadine jal paćardine dživdutne, šaj te avelen pharimata e cikne paćamasa ande peste, e negativno tasvirasa pala peste jal e prindžarimasa peske korkorutne zrualimasa. Ande nekobor grupe e obrascurja e komunikaciake šaj te inkeren kritika vaj negativne interakcie, so šaj te del bilačho tradsiaripe po phandlipe e grupako thaj te barjarel o xasaripe katar konflikti jal lipale beršengo nasulipe.
Manajipe pala o mentalno sastipe:
Pozitivno amboldini informacia thaj lelipe katar e lipale beršutne šaj te zurjaren o paćamos ande peste, emocionalno zor thaj o xaćardipe e peripako. E aktiviteturja save tradisaren empatija, pakiv thaj savi del dumo pe komunikacija, anen mišto po psihosocijalno džanglipe pala o sastipe thaj mažutin ando kerdipe grupako trujalipe ande savo e kothanutne xaćarenpe moldine thaj pakivale.
Ažukerdine paruvimata: Aktivnost si la reslin te:
- barjarel o numalpaćape ande peste e kothanutnengo thaj pozitivno tasvir pe peste;
- mažutil e kothanutnen te prindžaren thaj te len gošate peske korkorutne zorja thaj kvaliteturja;
- barjarel empatija thaj emocionalno nernipe prekal o gindipe pala e pozitivne kasavimata aver manušengo;
- zurjarel e komunikaciake xaranimata save si phangle e mothovipasa e pakivaki thaj e dendimasa pozitivno palutne informacie;
- sikavel maškarutno paćiv, lačho inćaripe thaj inćarimata save den dumo ande grupa.
Konteksto e pilot-implementaciako:
Kadaja aktivnost sas realizuime sar kotor e pilot-akcijengo save si nakhavde ando trujo e MEET projektosko rigatar katar e projektoske partnerurja andar i Bosnia thaj e Hercegovina thaj i Slovenija.
Ande varemurja e Kidipako Amica Educa, savo si projekosko partneri andar e Tuzla, Bosnia thaj e Hercegovina, sas inćardini sesija dživdes e grupasa katar 11 terne andar e NEET populacija, maškar save ses duj terne thaj inja čhaja. E sesija inkardas o trenero saves dija dumo mentoro. E sesija si la interaktivno formato savo khetanelas grupno diskusija, korkori refleksija thaj
demonstracija. E kothanutne denas thaj lenas mothodlina sar varo pakivako thaj sar varo te roden pozitivno komunikacija, empatija thaj prindžaripe e korkorutne zorengo. E aktivnost sas realizuime ando trujalipe savo delas dumo thaj ande neformalno sikljutno mezo savo vazdarelas maškarutni pakiv, emocionalno mothovipe thaj pozitivno grupaki interakcija.
Andi Slovenija i Fondacija PRIZMA vašo vazdipe e šajipasko e bućarimsko kerdas kadaja aktivnost ande fundutne škole e sikljovenca e injato klasako, save si bare katar 14 dži 15 berša. E sesije ses imćardine dživdes, a inkerenas len džanglutne psihologurja saven sas dino dumo katar e školake bućarne. E aktivnost sas integrisardi ando modulo e kerdlinako pala e socijalno inćarimata thaj empatija „Real Talk: Friends, Drama & Boundaries“ thaj sas karingdutni po labjaripe e mothodilipengo paćako sar alato vaš o zuraripe e pozitivno komunikaciako thaj e lipalo beršengo inćaripe. E sesija si la interaktivno thaj xarano formato, savo khetanelas korkori refleksija thaj aktiviteturja save ses therdine pe bući e lipale beršutnenca. E kothanutne ses akharde te lekhaven e mothodlina pakivalipake vaš o sarkon pesko amali andar o odelenje, e fokusosa po korkorutne zorja, moldipa thaj pozitivne kasavimata save naj phandle e fizičko dikhipasa. O reslin katar kadaja vežba sas te sikavel empatija, maškarutni pakiv thaj nernipe pala o manajipe e pozitivno pale vakeripasko ande inćarimata.
Teorisko fundo
Pozitivno palevakeripe thaj prindžaripe katar e lipale beršutne si les vasno rola ando barjaripe e paćamosko ande peste, emocionalno baxtaripe thaj sastipne socijalno inćarimata. Kana e terne len čači paća e averendra, majbare šajimata si kaj šaj te prindžaren peskere korkorutne zuralimata thaj te barjaren pozitivnije tasvira pala peste. But terne, uladimasa kodola save aven katar dukhadine vaj pharutne trajimaske situacie, šaj te aven len sinorrutne šajimata te len konstruktivno thaj dumutno palvakeripe pala peskere korkorutne kvaliteturja. Sar rezultato katar kodo, šaj majbut te fokusirinenpe po kodo so xaćaren sar peskere bizuralimata desar po peski zuralimata.
E aktivnost „Mothodipen paćivako“ labjarel jekhutni, aba zurali grupno zumavipe savo zurarel e pozitivne vakerimata thaj maškarutno dumo. Lekhavindoj mothodipe pala paćivako jekh avreske, e kothanutne len gindo pala lačho inćaripe peske lipale bršengo, džikaj ande jekh vakti len zurale palutne informacije pala peste. Akava proceso zurarel e empatija, barjarel e maškarutne phandimata thaj mažutil therdipe pala jekh dino dumo e grupako trujalipen ande savo e kothanutne xaćarenpe moldine thaj pakivale. Prekal kadaja aktivnost, e kothanutne barjaren majbaro emocionalno nernipe, komunikacijske xaranimata thaj zuralipen, a ande jekh vakti zuraren e kultura manglipaki thaj maškarutno pakivalipen ande grupa.
Reslimaski grupa
- Berša: 12+ berš, thaj šajipe te pašarelpe vi pe bare čhavre.
- Profilo: intrego populacija e ternengi, e terne katar NEET populacija, e terne katar dukhadine grupe, e terne saven si len paćardino trajosko xaranipen.
- Konteksto: biformalno vaj formalno sikljovno trujalipen, sar so si edukativne buća, kredelina thaj treningurja.
O konteksto e labjaripako
Than: škola, nevladine organizacije, kendrurja pala e terne, e kendre ande khetani, programurja psihosocijalne dumeske thaj aver.
E felurja xaranimatengo thaj dimenzijengo save barjarenpe:
- Socio-emocionalne xaranimata: emocionalno nojipe, empatija, prindžaripe peske zorengo.
- Relacijske xaranimata: pozitivno vakeripe, mothodipe paćivako, kerdipe pakivalipasko thaj maškarutno paćavipe.
- Xaranimata korkorutne barjaripaska: korkorutno paćavipe, korkorutni refleksija, dženutno barjaripe thaj zuralipen.
- Xaranimata grupake kohezijake: zuraripe socijalne phandimatengo, kerdipe jekhe trujesko savo del dumo thaj paća e grupake.
Mothovdipe e aktivnostengo paso po paso
Paso 1: Angluno svato
Trajpe: 5–7 minuturja
Varo sar kerelpe: Facilitatoro del šird anglal mothovel so kam te kerelpe thaj so si reslin e zumavitengo: te ulavdelpe ande grupa čači paća. E kothanutne zurarenpe te prindžaren thaj te mothoven e zor, o therdipe thaj e lačhe kasavimata avere manušengo. Facilitatoro mothovel kaj kadaja aktivnost si jekh šajipe na numa te delpe paćavipe, desar te e kothanutne pukjarenpe vaj pale te phandenpe peske pozitivne kasavimatenca prekal e palutne informacijenca save len averendar.
Facilitatoro vi risparel e kothanutnen kaj e mothodilina pakivaska trubun te aven pherde pakivasa, čače thaj karignutne pe lačhe kasavimata, zor thaj dendimata.
Paluno svato: Kadaja aktivnost si majefikasno kana e kothanutne ućom dživarekana prindžarenpe maškar peste thaj kana anglunutnimasa line kotor ande grupne aktivnosti. O fundutno nivelo pakivalipasko thaj maškarutne pašutnipako mažutil e kothanutnen te xaćarenpe plaćales kana den thaj len mothodilina paćivaska.
Tabela 1. Aktivnosturja: Paso 1.
| Aktivnosti facilitatoroske | Aktivnosti e kothanutnengo |
|---|---|
| Mothovel e reslin paa e aktivnost. | Šunel o varo sar kerelpe. |
| Mothovel e važnost prindžaripaski e kvalitetengo ka aver manuša. | Del gindo pe pozitivne kasavimata aver kothanutnengo. |
| Zurarel e kothanutnen te lekhaven mothodilina paćivaska čačipasa thaj paćavipasa |
E refleksija: Kadava paso kerdisarel e kothanutnen pala aktivnost kajda kaj zurarel pozitivno inćaripe thaj
jekh inćaripe pherdo paćavipasa. Vi mažutil ando kerdipen dine dumeski atmosferake ande savi e kothanutne xaćarenpe lačhes kana den thaj kana len mothodlina pakivaska.
Paso 2: Lekhavipe mothodipengo paćivaska
Trajpe: 15–20 minuturja
Varo sar kerelpe: Sarkon kothanutno lel čučo lil thaj olovka vaj markeri. E mažutimasa aver kothanutnengo, o lil ćitrelpe po dumo sarkoneske kothanutneske. Ande Slovenija missal po lil sas cirdino jekh ramka oglindaki, e navasa e kothanutnesko savo lel e palpalutne informacije po agor.
Palakoda e kothanutne phiren ande lavni thaj lekhaven pozitivne mothodlina paćivaska pe lila jekh avreske. E mothodipa šaj te aven prindžaripe korkorutne dženengo, kvalitetengo jal čand save pozitivno tradisarel pe grupa.
Paluno svato:
Zuraren e kothanutnen te lekhaven konkretne thaj gindutne mothodlina paćivaska, a na khtetane komplimenturja. Konkretno napalutni informacija mažutil e kothanutnen te phandenpe majlačhe e pozitivne kasavimatenca save si prindžarde. E misalja šaj te oven aven šukarutne, kreativne, trjaimoske ili pozitivno tradisaripe savo varesave dženes si pe grupa. Vi važno si te zurarelpe e sikljovnen te, prindžaren kaj varekon či phirel pala e mothodipe vaj lekhavel vareso bi-paćivasko, šaj kodo te xosen. Kajda zurarelpe aktivno mamujdipe bi-paćavipaske thaj lipale berđengo nasulipen. Sar si o gindipe peske lipale beršengo e ternenge uladimasa važno, o klaro čhudipe kadale inćaripasko katar e rig e lipale beršengo šaj te del zoralo pozitivno kerdipen.
Tabela 2. Aktivnosti – Paso 2.
| Aktivnosti facilitatoroske | Aktivnosti e kothanutnengo |
|---|---|
| Obezbedinen patrina, olovke thaj ćatrali traka |
Ton o lil po pesko dumo mažutimasa aver kothanutnengo. |
| Ruđisaren e kothanutnen te mažutin jekh avreske te toven o lil po dumo. | Phiren ande prostorija thaj lekhaven mothodipa paćivaska po lila peske lipale beršengo. |
| Zuraren e kothanutnen te lekhaven konkretne thaj gindutne mothodlina paćivaska thaj te na aven bi-paćivale. | |
| Dikhnen o proceso thaj sarbarraaren te e interakcije aven pherde paćavipasa. |
E refleksija: Kadava paso zurarel e kothanutnen te dikhen thaj te prindžaren e zor thaj e pozitivne kasavimata
avere manušengo. O lekhavipe mothodipengo paćivaski zurarel empatija, pozitivno vakeripe thaj maškarutno paćavipe ande grupa.
Paso 3: Phandipe e mothodipasa
Trajpe: 10 minuturja
Varo sar kerelpe:
Palakoda kana sa lekhavdine mothodimata paćivaska, e kothanutne pale amboldenpe pe peske thana thaj fuljaren o lil pa dumo. E kothanutne akharenpe te drabaren e mothodimata save lenge lekhavdine lipale beršengo thaj te ulaven o ciro te den gindo po peske gindurja thaj xaćarimata džikaj len drabaren.
E kothanutne save xaćarenpe plaćales šaj te ulaven varesave mothodipa save line thaj te mothoven sar xaćardile kana len drabarenas. O ulavdipe si lačhe vojako thaj e kothanutne šaj te den godorlin te peske gindura čhaven pala peste.
Tabela 3. Aktivnosti – Paso 3.
| Aktivnosti facilitatoroske | Aktivnosti e kothanutnengo |
|---|---|
| Akharen e kothanutnen te drabaren e mothodipa save si lenge lekhadine po lila. | Drabaren e mothodipa paćivaska save lekhavdine lenge lipale beršengo. |
| Zuraren len te den gindo po peske gindura thaj emocije. | Delen gindo pe peske gindura thaj xaćarimata.. |
| Trdaisaren e kothanutnenge kaj o ulavdipe si lačhe vojako. |
Ulaven peske xaranimata te xaćarenape plaćales. |
E refleksija: O lelipe mothodipengo paćivaska šaj te zurarel o korkorutno paćavipe e kothanutnengo thaj te mažutil len te prindžaren e kvalitetura thaj e zor save šajavela anglunes či prindžarenas ka peste.
Paso 4: Grupno refleksija
Trajpe: 8–10 minuturja
Varo sar kerelpe: Facilitatoro inćarel grupno diskusija pala xaranipe dendimasa thaj lelimasa e mothodipengo paćivaska. E kothanutne akharenpe te den gindo pe pučimata sar kaj si:
- Sar tumen xaćardilan kana linen pozitivne mothodipa paćivaska?
- Si li e mothodipa save line ande relacija e varosa ande saven dikhen tumen?
- Ja li vareso sićelen vareso nevo?
- Sar tumen xaćardilan džikaj averenge mothovenas e pakiv?
- Ja li ka tumere lepale beršengo xaćarden varesave neve kvaliteturja jal zuralipe save majanglal intrego ći lenas jal dikhenas?
Tabela 4. Aktivnosti – Paso 4.
| Aktivnosti facilitatoroske | Aktivnosti e kothanutnengo |
|---|---|
| Inćaren grupno refleksija labjaribasa usmeravajuće pučimata. | Den gindo po iskustvo davipasko thaj lelipasko paćivako. |
| Zuraren dobrovoljno kotorlipe ande diskusija. | Ulavden peske gindura thaj astardine džanglimata te xaćarenpe prijatno. |
| Obezbedinen kaj e diskusija te ovlel inćardi ande atmosfera pherdi paćavipasa thaj dumesa. |
E reflesija: Kadaja diskusija mažutil e kothanutnen te theren pesko xaranipe thaj majbut zurales te vorbin pala vasnost prindžaripaski peske zorengo, sar vi e zorengo aver manušengo
Paso 5: Phandadipe
Trajpe: 3–5 minuturja
O čand sar kerelpe: O fasilitatoro kidel e šerutne dikhipa katar e aktivnost thaj anglal vakarel pala o manajipe e prindžaripasko korkorutne zorengo thaj o paćivipe e pozitivno kasavimatengo ka aver manuša. E kothanutne tradisarenpe te arakhen peske mothodlina e paćavlimaske sar jekh risparipe pe peske zor thaj pe pozitivno manajipe saven si len pe aver manuša.
Tabela 5. Aktivnosti – Paso 5..
| Aktivnosti facilitatoroske | Aktivnosti e kothanutnengo |
|---|---|
| Đinaven e majvasne kildipa katar e kerdimata. | E kothanutne den gindo po iskustvo thaj čuvinen peske mothodipa paćivaska. |
| Ton anglal o vasnost maškarutne pakivaki, den pakivalipako thaj pozitivne komunikacie. |
E refleksija: O agorisutno paso majbut zurales vakarel o moldipen pakivako thaj zurarel e kothanutnen te ande avrutne interakcije averenca barjaren jekh dino dumosavo si inćaripe pherdo pakivasa.
Trubutne materijalurja:
- Čučo A4 lil, jekh pala sarkone kothanutne
- Olovke vaj markeri
- Papirno ćatrali traka, pala phandipe e lilengo po dumo
Šajutne adaptacije:
Akaja aktivnost šaj te pašarelpe pala berša, grupna dinamika thaj o nivelo maškarutno prindžaripasko e kothanutnengo.
- Pala majcikne kothanutne vaj grupe save šaj te xaćarenpe pharo te mothoven paćavipe, o facilitatoro šaj te del primerurja mothodipengo paćivaska kaj te mažutil e kothanutnen te formulišinen gindutne komplimenturja.
- Kana bućarelpe e dukhadine manušenca vaj grupenca, e facilitatorurja šaj te den majbut dumo thaj te del šajipe e kothanutnenge te len kotor peske tempasa.
Evaluacija uticajako e aktivnostako
| Indikatoro | Metodo evaluacijako |
|---|---|
Barjardi svest pala korkorutne zor thaj pozitivne osobin | Xarno pučimata pala refleksija po agor e aktivnostako |
Unapređeno šajipe mothovipasko paćivako thaj prindžaripasko e zorengo kod aver | Izjave pala korkorutni procena save oceninenpe po skala katar 1 dži 5 |
Zurardo xaćaripe pripadnipasko thaj pozitivne grupne interakcije | Pučimata pala refleksija po iskustvo davipasko thaj lelipasko paćivako |
| Barjardo korkorutno paćavipe thaj pozitivno slika pala peste | Izjava pala korkorutni procena ando upitniko palal aktivnost |
E refleksija treneroski
Lekhavimata pala:
- o nivelo kerdipako e grupako thaj o khondžipe e kothanutnengo te len kothanipe ando lekhavipe paćivale mothodlinengo.
- khetani atmosfera ande grupa thaj kodoleste ja li e kethanutne xaćardepe plaćeles džikaj denas jal lenas e šukar vorbe.
- o durduripen e emocionalne rekaciengo kana e khotanutne line bare pakivalimasa te drabaren e mothodlina sve line.
- o kvaliteto thaj o konkretno mothodipengo pakivaska, viz te li e kothanutne nakhle khetane komplimenturja;
- grupna dinamika thaj o nivelo ande savo kadaja aktivnost delas dumo paćaimasko, pakivalipako thaj pozitivne interakcijake ande grupa.
E reakcije dikhline ando kerdipe pe pilot-kerdimata
Bosnia thaj e Hercegovina:
E kothanutne sikavde jekh but ućo nivelo bućaripako dži ka intrego kredimata. Pozitivno dije reakacija vi po dendipe vi pe lelipe mothodlina e paćako thaj aktivno line kotor ando proceso e phutardimasa thaj e entuzijazmosa. Kadaja aktivnost delas dumo e kothanutnen te prindžaren thaj te len gođate peske pozitivne kasavimata thaj zor prekal o čačo unzusarpe savo line katar aver.
But katar lende phenenas kaj kadava xaranipe zurardas lengi korkorutni paća thaj o numalozuralipe, sar kaj vi mažutisardalen te aven majnerne pala pesko dendipen thaj dženutne mištimata. E kothanutne sa kajda denas vi pakiv e šajipake te averenge bičhalen pozitivne thaj dine dumeske mothodilina. Kerdinoj sas lenge kaj dživdisarenas ando proceso bičhaldipako lačhe lavengo thaj prindžardipe e zorengo peske lipale beršengo, so kerdas te xaćaerelpe o tatipe e paćivale thaj phandadine plaćalipako ande grupa.
Po agor e kerdipako, e kothanutne sikavde zurale pozitivne emocionalne reakcije po mothodlina save line. Nekobor katar lende ulavde kaj sikljile vareso nevo pala peste thaj mothovde kadava xaranipe sar zurjardino thaj motivaciono. Lengere godora sas ande vakarimata sar: „Dži akana nikana ći lem gindo kaj aver man dikhen po kadava varo“ thaj „Kodo sem čače me!“ Kadava kerdipe vi tradisardas e kothanutnen te lesjamales ašunen, majlesjamales dikhen jekh avres thaj nojutnes te phandandonpe maškar peste, so anel dži ka zurjardipe e dinamikako ande grupa. Džikaj trajisardasas e sesija, či sas dikhline varesave majutne zumavimata.
E Slovenija:
E kothanutne but pozitivno dine reakcija po kerdimos e mothodipako pala e pakiv, savi sikadaspe sar emocionalno manjipe. But sikljovne phenenas kaj xaćardepe lačhes thaj moldine kana line pozitivne mothodimata katar peske lipele beršengo, pal o zumavipe kerdas jekh vasno ciro pala gindipe po kodo kozom ćines ande sarkon divesutne interakcije putherdes vakardine pala e paća.
Akaja aktivnost anda dži kothe kaj dija dumo thaj maj phandadipe ande grupa, zuravdinoj e lipale bršengo inćaripe prekal o prindžardipe thaj pruvipe po šukar kasvipen. Ande jekh vakti, prindžarde sas vi varesave zumavdimata, viz kaj nekobor kothanutne ando angluno vakto denas džungale thaj bilačhe vorbe. Takaj kodova rodelas savaxtani bući e fasilitatoreski thaj napalutno čačo vakaripen pe klaro karingimata, ande jkhvakti lundžarda moldino dikhipen, viz vov pukjarda sa e buća pala bipakivalipe jal lipalo bršengo nasulipen savo varesoske škole majangal ći prindžardine.
Ande kadava nojipen, e aktivnost šaj te sevnisarel vi sar istemalo alato pala majxor xaljovipen pe grupne dinamike. Saintrego, e reakcije pruvisardine vi o zuralo pozitivno tradipepen e aktivitetosko thaj trubulipen pala lesjamalo, feder inđarutno trujalipen kana e adolescenurenca kerenpe emocijonalno xaćardutne teme.
E dar thaj o lesjamalipen:
Takaj akaja aktivnost generalno si lesjamali thaj pozitivno, e facilitatorurja trubun te len ande godi nekobor aspekturja save inđardonpe pe fizičko thaj emocionalno lesjamalipen.
Fizičko lesjamalipen: E kothanutne trubun te den pesko savto anglal desar so lenge o lil phandelpe po dumo jal anglal desar so varekon lekhavel po lengo lil. Varesave kothanutne šaj te mangen jekh aver varo, sar mesal te inkeren o lil ande vasta.
Emocionalno lesjamalipe: E facilitatorurja trubun te den majzuralo svato kaj e mothodimata pakivake trubun te ačhen pherde pakivasa, save den pozitivno dumo. E kothanutnen trubul te risparenpe te mukhenpe katar o prasape, jal o sarakazmo jal e komenturja save šaj te aven došales xaćarde thaj dukhadine.Varesave jekhutne šaj te xaćarenpe biplaćape kana ašunen šukar svato, uladimasa te si len cikni korkorutni paća. E facilitatorurja trubun te keren dumeski atmosfera ande savo o lelipe tradisarelpe, aba ći nasul te kerelpe. Ando trubulipe si musaj te avel khondžipe te lundžarelpe emocionalno dumo te si ando trubulipe. Sa e kothanutne trubulp te rinsparenpe po vasnost pakivako thaj te delpe pakiv džikaj kerenpe e kerdelina.
E inkluzija thaj o xaćaripen: Den sarbarr e aktivnost te a vlel inkluzivno pala sa e kothanutne, vi pala manuša save si len fizičko invaliditeto, veraver kulturno vica thaj varesave pučimata pala o mentalno sastipe. E facilitatorurja trubun te aven nerne pala kulturake ververimata ando varo sar o ašaripe thaj e dini pakiv mothovelpe. Kodova so ande jekh kulturako konteksto dikhelpe sar pozitivno palpalutni informacija, ande aver šaj te anel biplaćalo xaćaripe. Uladutno lesjamalipe trubul te delpe bućake e dukhadine kothanutnenca thaj grupenca, e xaćarimasa pala lenge xaranimata thaj unzaripe majdendipne dumesko te si ando trubulipen.
Supervizija thaj dumo:
E facilitatorurja save line te keren buti ande aktivnosturja trubun te dikhen e interakcije džikaj lako inćaripe thaj te keren rakcija pe sa e problemurja save šaj te sikadonpe. Kado si uladimasa vasno te e grupa lel e ternen save šaj te aven majdukhadine. Napal e aktivnosturja, jekh xarno dikhipe kothanutnenca šaj te mažutil te delpe sarbarr te savaore dijape dumo te xaćarenpe plaćales.
